DOLAR 33,1952 -0.11%
EURO 36,0226 -0.6%
ALTIN 2.548,96-1,98
BITCOIN 22324520,33%
Diyarbakır
38°

AÇIK

03:51

İMSAK'A KALAN SÜRE

Diyarbakır’da bir zamanlar yaşamış Yahudiler!

Diyarbakır’da bir zamanlar yaşamış Yahudiler!

Babil ve daha sonraları gerçekleşen Roma sürgünlerinde Dünya’nın farklı yerlerine dağılmış olan Yahudilerin, Anadolu’daki tarihleri çok eskilere dayanır. Tarihçiler, bugünkü Türkiye Yahudilerinin de kökenini oluşturan Anadolu’daki ilk Yahudi varlığını M.Ö. III–IV. yüzyıllara kadar götürür. Büyük iskender’in Filistin’i ele geçirmesi (M.Ö. 322) ve generalleri tarafından Ön Asya ve Anadolu’da çeşitli devletlerin kurulmasıyla birlikte Yahudilerin Anadolu’nun farklı bölgelerine yerleştirildikleri belirtilmektedir.

ABONE OL
25 Mart 2024 02:17
Diyarbakır’da bir zamanlar yaşamış Yahudiler!
0

BEĞENDİM

ABONE OL

25 Mart 2024 02:15


Haber: Haber Merkezi

Diyarbakır’daki Yahudi varlığı da yüzyıllar öncesine dayanmaktadır. Rıfat N. Bali’ye göre Güneydoğu Anadolu’da yaşamış olan Yahudilerin ataları, Hazreti Süleyman’ın ölümünden sonra güneyde Yehuda ve kuzeyde israel olarak ikiye bölünmüş olan krallıklardan israel krallığına ait Samiriye şehrinden tehcir edilmiş olan Yahudilerdir. Bunlara, Babil döneminde Kral Nabukadnazar’ın kuzeydeki Yehuda krallığını ele geçirip burada yaşayan Yahudileri tehcir etmesi üzerine göç eden Yahudiler de eklenmiştir. Bu iki grup önce Asur diyarına, daha sonra da Güneydoğu Anadolu’ya yerleşen ilk Yahudiler oldular. Bu bölgede yaşamış olan Yahudilerin Aramîce konuşmaları ve konuşmuş oldukları Aramîcenin Talmud’u derlemiş olanların kullanmış oldukları Aramîce ile aşağı yukarı aynı olması bu yerleşimcilerin Samiriye’den kovulanların soyundan geldiklerinin bir kanıtı olarak öne sürülmektedir Yörede yaşamış olan Yahudilerin menşei hakkındaki bu inancın, bölge Yahudilerinin sözlü geleneklerinde de yer ettiği belirtilmektedir.
Bölgedeki Yahudiler arasındaki yaygın olan sözlü geleneğe göre, bu Yahudiler, Asur kralları tarafından Israel ve Yahuda krallıklarından sürgün edilmiş olan Yahudilerin çocuklarıdır. Asur ülkesinden sürgün edildikleri günden beri Diyarbakır’da bir Yahudi cemaati mevcut olmuştur Diyarbakırlı Yahudiler, Diyarbakır’ın Tevrat’ta bahsi geçen Kalne şehri olduğuna inanırlardı Diyarbakır Yahudilerinin Türkiye’de bulunan diğer Yahudi cemaatleri kadar bilinmemiş olmasının nedeni buralara ulaşmanın zorlukları ve bu cemaatlerin Batı Anadolu, Trakya ve büyük liman şehirlerinde mevcut olan cemaatler kadar önemli nüfusa sahip olmamaları ve kayda değer önemde ticari ve kültürel faaliyetleri bulunmamasıdır. Diyarbakır’ı ziyaret eden gezginler, seyahatnamelerinde Yahudiler hakkında bilgi vermişlerdir. 1844 yılında Diyarbakır’a gelen seyyah Efraim Neumark ve 1848 yılında Diyarbakır’ı ziyaret eden seyyah Benyamin Haşeni şehrin ayrı bir kesiminde kendi aralarında yaşayan 250 Yahudi aile hakkında bilgi vermektedirler. Rifat N. Bali, Benyamin Haşeni’den şunları nakletmektedir:
“Çoğu dinimizi biliyor. Kutsal kitaplarımız ve peygamberlerimiz kalplerinde yer edinmiştir. Sinagogda mevcut olan küçük bir oda daima kapalı tutulmaktadır. Bu oda, Yahudiler ve diğer dinlere mensup kişiler için kutsaldır. Đnançlarına göre Hazreti ilyas bu odada peygamberliğini ilân etmiştir. Duvarla çevrili bu odada Aramîce bir Tevrat yazması mevcuttur. Tevrat yılda bir kez Yom Kipur gecesi yerinden alınıp bir masa üzerine konulur ve gün boyunca masanın üstünde kalır. Tanrı sözünden korkan herkes eğilip bu yazmayı öper. Bu yazmanın kâhin yazıcı Ezra tarafından yazıldığına inanılmaktadır. Aynı yıllarda Diyarbakır’ı ziyaret eden seyyah J. J. Benjamin haham olduğundan bu Tevrat yazmasını inceleyebilmiştir. Yazma, Hazreti ilyas’ın peygamberliğini ilân ettiği yer olduğuna inanılan bir odada saklı tutuluyordu.


Benjamin, yazmanın çok güzel olduğunu, Asurî karakterlerle, çok kalın parşömen kâğıt üzerine kötü bir yazıyla yazıldığını, bazı bölümlerin okunaksız, bazılarının ise eksik ve tahrif edilmiş olduğunu belirtir. J. J. Benjamin, Diyarbakır Yahudilerinin, kendisine bu yazmanın kâhin yazıcı Ezra tarafından yazıldığını ve Mardin Yahudilerine ait olduğunu söylediklerini kaydetmiştir Gezginlerden kalan seyahatnamelerde, Diyarbakır hakkında yazılmış eski hatıralarda Yahudilerle ilgili bilgilere rastlamak mümkün olmasına rağmen şehirde şu an Yahudi yaşamamaktadır. Diyarbakır Yahudilerinin sayılarının azalmaya başlaması XX. yüzyılın başlarına rastlar. Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Musul ve Bağdat kaybedildikten sonra Diyarbakır’ın bu şehirlerle olan ticarî münasebetlerinin azalması Yahudi göçlerinin başlamasına neden oldu. Filistin’e ilk göç edenler 1916 yılında Urfa ve Siverek Yahudileriyle birlikte giden Çermik Yahudileri oldu. Urfa, Siverek ve Çermik Yahudileri 1916 yılında Kudüs’te kendi adlarına kayıtlı bir sinagog kurdular. Şeyh Sait isyanı sırasında da Diyarbakır Yahudilerinin birçoğu Bağdat, Musul ve diğer şehirlere göç etti. Geri kalan Diyarbakır Yahudileri ise 1948 yılında israil devletinin kurulması üzerine israil’e göç etti (Kaynak: Hayreddin Kızıl)

pasurunsesi

En az 10 karakter gerekli


HIZLI YORUM YAP

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.